Blog · Mindfulness · Erhan Ali Yılmaz ·
Ebeveynler İçin Mindfulness Eğitimi
Çocuğunuzla aynı odadasınız ama zihniniz başka yerde. Soruyu ikinci kez sorduğunda fark ediyorsunuz. Bu tanıdık geliyorsa yalnız değilsiniz; ebeveynlikte en çabuk tükenen şey zaman değil, dikkat.
Bu yazı çocuğa mindfulness öğretmekle ilgili değil. Ebeveynin kendi pratiğiyle ilgili — ve sıralamanın neden bu yönde olduğuyla.
Önce çocuğa öğretmek iyi bir fikir gibi görünüyor
İlk akla gelen şu oluyor: çocuğa nefes egzersizi öğretelim, sakinleşmeyi öğrensin. Anlaşılır bir refleks. Ama bu yolun tek başına ne kadar iş gördüğü sanıldığı kadar net değil.
2022'de İngiltere'de yürütülen büyük ölçekli MYRIAD çalışması, ortaokullarda tüm sınıfa uygulanan bir mindfulness programının öğrencilerin iyilik hâlini geliştirmediğini gösterdi. Öğretmen tarafında olumlu sinyaller vardı; öğrenci tarafında beklenen fark çıkmadı. Tartışılan nedenlerden biri şuydu: bir beceri, onu uygulamayan bir ortamda öğretildiğinde tutunmuyor.
Evde de benzeri oluyor. Bir çocuğa "üç derin nefes al" demek, o cümleyi söyleyen yetişkin kendi alarmının içindeyken pek işe yaramıyor.
Çocuğun kendi tarafını ayrı bir yazıda ele aldık: zor zamanlarda çocuğa güvenli bir alan yaratmak. Burada yetişkin tarafında kalıyoruz.
Ortak düzenleme: çocuk sizin durumunuza bakarak ayar yapar
Küçük bir çocuk kendi kendini sakinleştirme kapasitesiyle doğmuyor; bunu yanındaki yetişkinle birlikte kuruyor. Gelişim psikolojisinde buna ortak düzenleme deniyor. Çocuk düştüğünde ilk baktığı yer yaranın kendisi değil, yetişkinin yüzü olur; oradan gelen bilgiye göre ağlar ya da kalkıp koşmaya devam eder.
Bunun pratik sonucu şu: sakinleşmek çoğunlukla tarif dinleyerek değil, sakin bir yetişkinin yanında durarak öğreniliyor. Söylediğiniz cümleden çok, o cümleyi söylerken bedeninizin hangi durumda olduğu taşınıyor.
Bu, ebeveyne yeni bir yük değil; tam tersine işi sadeleştiriyor. Öğretilecek bir müfredat yok, düzenlenecek bir sinir sistemi var ve o size ait.
"Sakin ol" neden işe yaramıyor
Alarmdaki bir çocuğa sakinleşmesini söylemek, ona o an yapamayacağı bir şeyi söylemek oluyor. Ulaşan şey cümlenin içeriği değil, tonunuz, hızınız ve duruşunuz oluyor.
Aynısı yetişkin için de geçerli. Kendinize "sakin ol" demek nadiren işe yarar; değişim talimattan değil, bedende bir şeyin değişmesinden geçiyor — nefesin uzaması, omuzların inmesi, ayakların yeri hissetmesi.
Önce kendi maskenizi takın
Uçaktaki anonsun ebeveynlikteki karşılığı bu. Kendi nefesiniz yerine oturmadan yanınızdakine yardım edemiyorsunuz — ve bunu söylemek bencillik değil, sıra meselesi.
Pratikte şu anlama geliyor: günün içinde kendinize ayırdığınız on dakika, çocuğunuzdan çalınmış bir şey değil. Çoğu zaman o on dakika, sonraki iki saatin niteliğini belirliyor.
Ebeveynin pratiği neye benziyor
Süslü bir şey değil. Dört başlıkta toplanabilir.
- Tepkiyi fark etme anı. Sesiniz yükselmeden hemen önce bedende bir işaret oluyor: çene, omuz, mide, nefesin yukarı çıkması. Pratik, o işareti biraz daha erken yakalamayı çalışmak.
- Kısa ve düzenli. Haftada bir kez kırk dakika oturmaktansa her gün beş-on dakika. Ebeveynlikte uzun blokları savunmak zor, kısa olanı savunmak mümkün.
- Günün içine yerleşen anlar. Arabada motoru kapattıktan sonraki bir dakika. Kapıyı açmadan önceki üç nefes. Çocuğun odasından çıkarken duraklamak. Bunlar ek zaman istemiyor.
- Sonuç beklentisini düşürmek. Amaç sakin bir ebeveyn olmak değil; sakin olmadığınız anları daha erken fark etmek.
Ne vaat etmiyoruz
Mindfulness pratiği öfkeyi ortadan kaldırmıyor, bağırmamayı garanti etmiyor. Yaptığı şey daha mütevazı: tepkiyi fark etme anını öne çekiyor ve tepki verdikten sonra toparlanma süresini kısaltıyor.
Mütevazı görünüyor ama ebeveynlikte çoğu şey burada olup bitiyor. Çocuğun hatırladığı, hiç bağırılmamış olması değil; bağırıldıktan sonra ne olduğu.
Zorlandığınız şey pratikle küçülmüyorsa bu artık pratik meselesi değildir; bir uzmandan destek almak doğru adımdır. Eğitim, terapinin yerini tutmaz.
Asıl iş kopuştan sonra başlıyor
Ebeveynlikte en az konuşulan beceri onarım. Sesinizi yükselttiniz, sonra pişman oldunuz — buradan sonrası, olayın kendisinden daha belirleyici.
Onarım özür dilemekten ibaret değil. Üç parçası var ve üçü de pratikle kolaylaşıyor. Birincisi kendi durumunuzu düzenlemek: siz hâlâ alarmdayken yapılan konuşma ikinci bir kopuş üretiyor. İkincisi olanı adlandırmak: "Az önce sesimi yükselttim; bu benim öfkemdi, senin bir hatan değildi." Üçüncüsü çocuğun tarafını sormak ve cevabı düzeltmeden dinlemek.
Pratiğin buraya katkısı doğrudan: alarmın ne zaman indiğini fark etmek, onarımı ne zaman başlatabileceğinizi de söylüyor. Çok erken başlarsanız kendinizi savunuyorsunuz; çok geç kalırsanız an kapanıyor.
Çocuğa taşınan mesaj şu oluyor: ilişkiler bozulabilir ve tamir edilebilir. Bu, hiç bozulmamış bir ilişkinin verebileceğinden daha kullanışlı bir bilgi.
Nereden başlanır
Kendi pratiğinizi yapılandırılmış bir yolla kurmak isterseniz sekiz haftalık MBSR programı bu iş için tasarlanmış en yerleşik çerçevedir. Çocuklarla profesyonel olarak çalışanlar ya da bu alanda uygulayıcı olmak isteyenler içinse ayrı bir yol var: çocuk ve ergenler için mindfulness uygulayıcılığı eğitimi.
Bugün başlamak isterseniz gereken tek şey şu: bu akşam çocuğunuzun odasına girmeden önce kapının önünde durup üç nefes alın. Kimse fark etmeyecek. Fark eden siz olacaksınız.